Zuki MatchHoeveel schermtijd voor kinderen van 4 tot 10 jaar in 2026: wat er veranderde en hoe je kiest waaraan die minuten worden besteed
Team van Zuki MatchGeschreven met AI-ondersteuning19 min. leestijdKort samengevat
- Op 27 oktober 2026 vroeg het Platform Control Z —30 organisaties en 15 medische en psychologische verenigingen— om nul schermen tot 6 jaar, ook op school, minder dan een uur per dag tussen 7 en 12 jaar en minder dan twee uur tussen 13 en 16 jaar.
- Op 20 januari 2026 presenteerde de Amerikaanse Academie voor Kindergeneeskunde (AAP) nieuwe aanbevelingen die geen vaste urenlimiet meer hanteren voor kinderen vanaf 5 jaar: die wordt vervangen door het kader van de "5 C's" (kind, content, kalmte, verdringing en communicatie).
- Ze spreken elkaar minder tegen dan het lijkt: beide wijzen in dezelfde richting, namelijk passief en eenzaam gebruik in de vroege kindertijd. De ene hanteert een getal, de andere een criterium.
- Spaanse minderjarigen zitten op 215,5 minuten schermtijd per dag —bijna drieënhalf uur— en 7 op de 10 overschrijden de 120 minuten die worden aanbevolen, volgens het rapport van de Gasol Foundation van september 2026.
- Om geval per geval te beslissen volstaan drie vragen: heeft het een duidelijk einde?, wordt het samen gebruikt?, traint het iets concreets?
Heb je een kind van 4 tot 10 jaar, dan lees je al een jaar koppen die elkaar lijken tegen te spreken. In deze gids van het team van Zuki Match, het observatiespel voor kinderen van AIsToHire, zetten we op een rij wat elke aanbeveling van 2026 zegt, wat redelijk is in de kleuterklas en in de lagere school, en hoe je een concrete activiteit kunt beoordelen zonder alleen op de stopwatch te vertrouwen. Want de nuttige vraag is niet "hoeveel minuten", maar "hoeveel minuten, waarmee en met wie".
Hoeveel schermtijd wordt er in 2026 aanbevolen voor kinderen?
In 2026 bestaan twee benaderingen naast elkaar: een strikte Spaanse limiet —nul schermen van 0 tot 6 jaar, minder dan een uur van 7 tot 12 jaar— en een aanpak zonder klok van de Amerikaanse kindergeneeskunde, die de limiet van twee uur heeft geschrapt om te focussen op de inhoud, het gezelschap en wat het scherm verdringt. Beide standpunten bestaan naast elkaar omdat ze op verschillende vragen antwoorden: de ene stelt een plafond vast voor de volksgezondheid, de andere geeft criteria om thuis te beslissen.
Dit is het vergelijkende overzicht van de huidige aanbevelingen:
| Organisatie | Datum | 0-5/6 jaar | 6/7-12 jaar | 13-16 jaar |
|---|---|---|---|---|
| Platform Control Z (Spanje) | 27-10-2026 | 0 uur, ook op school | Minder dan 1 u/dag onder toezicht | Minder dan 2 u/dag, schooltijd en huiswerk inbegrepen |
| Spaanse Vereniging voor Kindergeneeskunde | Plan Digital Familiar | Vermijden: "er is geen veilige tijd" | Minder dan 1 u/dag | Maximaal 2 u/dag |
| Expertencomité van de regering | december 2024 | Niet blootstellen vóór 3 jaar; afgeraden van 3 tot 6 | Apparaten met internet beperken en begeleiden | Prioriteit voor gsm's die alleen kunnen bellen |
| Wereldgezondheidsorganisatie | 2019 | Niets vóór 2 jaar; maximaal 1 u van 2 tot 4 jaar | Geen specifiek cijfer | Geen specifiek cijfer |
| Amerikaanse Academie voor Kindergeneeskunde | 20-01-2026 | Geen vaste urenlimiet: kader van de 5 C's | Geen vaste urenlimiet | Geen vaste urenlimiet |
De praktische conclusie: voor kleuters is de consensus bijna unaniem en zeer restrictief. Vanaf de lagere school blijft het Spaanse cijfer één uur, maar alle bronnen erkennen dat een kind dat veertig minuten met een volwassene naast zich ergens mee bezig is, niet in dezelfde situatie zit als een kind dat veertig minuten alleen op zijn kamer door video's scrolt.
Wat het Platform Control Z precies vroeg op 27 oktober 2026
Het Platform Control Z —bestaande uit 30 organisaties en 15 medische en psychologische verenigingen, met kinderartsen, psychologen, psychiaters en neurologen— eiste een staatspact om de neurologische ontwikkeling van kinderen te beschermen en de volledige afschaffing van schermen op scholen voor kinderen jonger dan 6 jaar, zoals Infobae España op 27 oktober 2026 meldde.
Het pakket maatregelen, dat El Debate diezelfde dag uitwerkte, gaat een stuk verder dan een aantal minuten:
- Nul schermen tot 6 jaar, omdat dit een cruciale fase is voor de rijping van aandacht, emotieregulatie en hechting.
- Minder dan een uur per dag onder toezicht tussen 7 en 12 jaar.
- Minder dan twee uur tussen 13 en 16 jaar, schooltijd en huiswerk meegerekend.
- Geen persoonlijke smartphones met vrije toegang tot internet vóór 16 jaar, en de toegang tot sociale media tot die leeftijd beperken.
- Scholen zonder persoonlijke gsm's en specifieke opleiding voor leerkrachten over digitale risico's en mediawijsheid.
- Digitale ontkoppeling 's avonds: geen schermen een of twee uur voor het slapengaan.
De directrice van het platform, Mar España, vatte het zo samen: "Er is een digitale overdosis en het onderwijssysteem kan niet langer de andere kant op kijken". De psycholoog José Antonio Luengo voegde toe: "We kunnen niet blijven verslaafden creëren en de andere kant op kijken". Het document is gericht aan het Ministerie van Onderwijs, de Europese Commissie en het Europees Parlement.
En de wet? Wat ligt er in het Congres
Terwijl de medische verenigingen aanbevelingen doen, behandelt de wetgever een wetsontwerp. Het Organiek wetsontwerp ter bescherming van minderjarigen in digitale omgevingen werd op 25 maart 2025 goedgekeurd door de Ministerraad en het Congres keurde de behandeling ervan goed op 10 september 2025. In april 2026 richtte de Commissie Justitie haar werkgroep op, met meningsverschillen tussen de fracties over de toegangsleeftijd voor sociale netwerken, volgens de opvolging van ConSalud van 14 april 2026.
De tekst verhoogt de minimumleeftijd voor registratie op sociale netwerken van 14 naar 16 jaar, verplicht onderwijsinstellingen het gebruik van apparaten in klaslokalen, op speelplaatsen en bij buitenschoolse activiteiten te regelen, en verbiedt minderjarigen toegang te krijgen tot of te betalen voor willekeurige beloningsmechanismen in videogames, naast andere maatregelen uit de juridische analyse van de UOC. Op de publicatiedatum van dit artikel is er geen wet in het BOE: er zijn aanbevelingen en een wetsontwerp in behandeling.
Waarom schafte de AAP de tweeurenregel af?
Omdat twee kinderen met evenveel minuten schermtijd heel verschillend kunnen uitkomen. De Amerikaanse Academie voor Kindergeneeskunde presenteerde op 20 januari 2026 nieuwe aanbevelingen die de vaste urenlimiet voor kinderen vanaf 5 jaar loslaten en vervangen door een beslissingskader: wat het kind ziet, met wie het dat ziet en welke activiteit dat scherm verdringt.
Het kader staat bekend als de 5 C's, ontwikkeld door het Center of Excellence on Social Media and Youth Mental Health van de AAP zelf en verspreid via HealthyChildren.org:
| De C | Vraag die je jezelf moet stellen |
|---|---|
| Child (kind) | Wie is dit kind? Wat trekt het aan en hoe beïnvloedt het hem of haar? |
| Content (inhoud) | Wat bekijkt of speelt het precies? |
| Calm (kalmte) | Wordt het scherm gebruikt om een driftbui te kalmeren of is het onderdeel van een routine? |
| Crowding out (verdringing) | Wat laat het kind daardoor na: slapen, spelen, bewegen, tijd met het gezin? |
| Communication (communicatie) | Wordt er over gesproken wat het ziet? Kijkt er een volwassene mee? |
De aanbeveling gaat vergezeld van een standpuntnota, Digital Ecosystems, Children, and Adolescents, gepubliceerd in Pediatrics van februari 2026 (volledige tekst als pdf). En daar zit de sleutel die in de koppen vaak verloren gaat: de AAP zegt niet dat schermen er niet toe doen. Ze zegt dat het probleem vooral zit in hoe ze zijn ontworpen. Ze noemt uitdrukkelijk eindeloos scrollen, standaard ingeschakelde pushmeldingen, systemen met intermitterende variabele beloning en algoritmen die de gebruiksduur maximaliseren als risicovolle kenmerken; en ze vraagt fabrikanten om automatisch afspelen uit te schakelen, reclame gericht op minderjarigen te schrappen en algoritmische feeds uit te laten zetten.
Samen gelezen liggen het Spaanse en het Amerikaanse standpunt minder ver uit elkaar: beide richten zich op hetzelfde, passieve, eenzame en eindeloze consumptie. Control Z pakt dat aan met een plafond in minuten; de AAP door naar het ontwerp te wijzen. Een ouder kan beide tegelijk toepassen zonder enige tegenstrijdigheid.
Hoeveel uur schermtijd Spaanse kinderen werkelijk hebben
Ruim boven elk van die aanbevelingen. Het gemiddelde bedraagt 215,5 minuten per dag —bijna drieënhalf uur— en 69,6 % van de minderjarigen overschrijdt de 120 minuten die als limiet gelden, volgens het rapport Pantallas, infancia y adolescencia en España: situación actual y retos van de Gasol Foundation, gepresenteerd op 17 september 2026 op basis van 6.170 deelnemers aan de PASOS-studie.
| Gegeven uit het rapport van de Gasol Foundation (2026) | Cijfer |
|---|---|
| Gemiddelde dagelijkse schermtijd | 215,5 minuten |
| Doordeweeks | 187 minuten |
| Weekend | 287 minuten |
| Overschrijdt de aanbevolen 120 minuten | 69,6 % (7 op de 10) |
| 3e leerjaar lagere school | 130 minuten/dag |
| 4e jaar secundair (ESO) | 296 minuten/dag |
| Jaarlijks equivalent | Ongeveer twee maanden per jaar voor een scherm |
Twee belangrijke nuances uit het rapport, dat ook door La Región op 3 oktober 2026 werd opgepikt. De eerste: de sociale gradiënt is enorm. De gunstigste groep —meisjes van 8 tot 13 met universitair opgeleide ouders— zit al boven de 120 minuten; de ongunstigste komt aan 230, drie uur verschil. De tweede: zelfs in het 3e leerjaar, met gemiddeld 130 minuten, zitten we op het dubbele van het uur per dag dat de AEP en Control Z voor die leeftijdsgroep vragen. Met andere woorden: het echte debat gaat er niet over of we van twee uur naar één moeten, maar hoe we van drieënhalf uur naar iets redelijks komen.
Per leeftijd: wat is redelijk in de kleuterklas en in de lagere school
In de kleuterklas (4 tot 6 jaar) is het eerlijke antwoord zo weinig mogelijk en nooit alleen: zowel de AEP als Control Z stellen dat er op die leeftijd geen veilige tijd bestaat. In de lagere school (7 tot 10 jaar) is de Spaanse richtlijn minder dan een uur per dag onder toezicht, en wat binnen dat uur het verschil maakt, is dat de activiteit een einde, gezelschap en een doel heeft.

4-6 jaar (laatste jaren kleuteronderwijs). Het redelijke doel is geen scherm als eigen activiteit van het kind. Als er toch een scherm is, laat het dan kort, gedeeld en verbaal zijn: een videogesprek met opa en oma, vijf minuten foto's bekijken en benoemen wat je ziet, een liedje waarop je danst. De WHO plaatste in 2019 het maximum op een uur voor kinderen van 2 tot 4 jaar en maakte onderscheid tussen "tijd alleen" en "kwaliteitstijd" met een volwassene erbij. Geen enkele app is op deze leeftijd onmisbaar; wat wél onmisbaar is, is manipulatief spel, beweging en taal.
7-10 jaar (lagere school). Hier is het scherm al onvermijdelijk: het komt binnen via school, huiswerk en oudere broers en zussen. De strategie die werkt is niet verbieden, maar budgetteren. Stel een kort dagbudget vast —een half uur, veertig minuten— en beslis samen met het kind waaraan dat wordt besteed. Regels die rechtstreeks uit de aangehaalde aanbevelingen komen: geen scherm in de slaapkamer, geen tijdens de maaltijden, geen in het uur of de twee uur voor het slapengaan.
Een minutenbudget zonder beslissing over de inhoud wordt altijd aan hetzelfde uitgegeven: aan wat ontworpen is om nooit op te houden.
De drie criteria om een schermactiviteit te beoordelen
Stel, voordat je minuten telt, drie vragen over de concrete activiteit: heeft ze een duidelijk einde of houdt ze nooit op?, kan ze samen worden gebruikt? en traint ze een concrete vaardigheid? Als het antwoord op alle drie ja is, zijn die minuten veel meer waard dan dezelfde minuten aan aaneengeschakelde video's; als het antwoord op alle drie nee is, lost geen enkele tijdslimiet de activiteit op.

1. Een duidelijk einde, geen eindeloos scrollen
Een activiteit met een vast einde geeft het kind de controle over de tijd terug; een zonder einde neemt die af. Dat is geen mening: de AAP noemt eindeloos scrollen, autoplay en intermitterende variabele beloningen als risicovolle ontwerpkenmerken in haar standpuntnota van februari 2026. Het praktische verschil is enorm: bij een spel dat afloopt, zegt het spel zelf "zo, we stoppen" en niet jij, en de onderhandeling over nog vijf minuutjes verdwijnt.
Signalen dat een activiteit wel een einde heeft: korte spellen met een afgebakend doel, een vast aantal rondes, een resultaatscherm. Signalen dat ze geen einde heeft: een feed die zichzelf ververst, automatisch de volgende video, dagelijkse beloningen voor inloggen, "energie" die na verloop van tijd weer aanvult.
2. Samen gebruiken (samen gebruiken gaat vóór de stopwatch)
Communicatie is een van de 5 C's van de AAP, en samen kijken verandert de impact van het scherm meer dan het aantal minuten. Een volwassene naast het kind maakt van consumeren een gesprek: benoemen, vragen, verbeteren, lachen. En er is een vorm van samen gebruiken die veel mensen vergeten omdat een gsm een voorwerp van één persoon lijkt: twee personen die tegelijk hetzelfde toestel gebruiken, van aangezicht tot aangezicht.
3. Een concrete vaardigheid trainen
"Educatief" betekent niets; "traint dit" wel. Als een activiteit volgehouden aandacht, visuele discriminatie, woordenschat, rekenen of werkgeheugen aanspreekt, valt ze te verdedigen. Als ze alleen de tolerantie voor snelle prikkels traint, niet.
Een voorbeeld van een activiteit die aan alle drie de criteria tegelijk voldoet, is Zuki Match, het observatie- en aandachtsspel voor kinderen dat we bij AIsToHire hebben ontwikkeld. We brengen het hier als illustratie van het criterium, niet als recept:
- Duidelijk einde. Elk spel bestaat uit het leegspelen van een stapel van 20 kaarten. Het duurt zo'n twee minuten en eindigt vanzelf; er is geen feed, geen volgende aflevering en geen beloning voor morgen terugkomen.
- Echt samen spelen. In de modus voor 2 spelers wordt het scherm in tweeën gedeeld en wordt de bovenste helft 180° gedraaid voor wie er tegenover zit: iedereen heeft zijn eigen stapel en teller, ze delen de middelste kaart en wie geen kaarten meer heeft, wint. De gsm is niet langer een individueel voorwerp, maar iets waarmee je met iemand anders speelt, terwijl jullie elkaar aankijken.
- Concrete vaardigheid. Je moet de enige afbeelding vinden die jouw kaart gemeen heeft met de middelste, en dat is volgehouden aandacht en visuele reactiesnelheid in de zuiverste vorm. In het thema Klassiek verandert bovendien de kleur van de vorm van kaart tot kaart, dus het kind kan het niet op kleur oplossen: het moet op de vorm letten. En met de Engelse modus ingeschakeld toont elke juiste zet het woord in het Engels met de uitspraak, terwijl de timer stilstaat zolang het wordt gelezen.
Hetzelfde filter kun je toepassen op al het andere wat je kind geïnstalleerd heeft. Het nuttige is niet de app; het is de vraag.
Wat te doen tijdens wachttijden of regenachtige momenten zonder dat het scherm de standaardkeuze wordt
De valkuil van de wachtkamer is niet het scherm: het is dat de vermoeidheid de beslissing neemt. De strategie die werkt, is vooraf beslist hebben wat je in die gaten doet —twee of drie opties zonder scherm en één met scherm, gekozen en afgebakend— om niet te improviseren op het slechtst denkbare moment.

Een klein repertoire dat in een zak of in het hoofd past:
- Observatiespelletjes zonder materiaal: "ik zie, ik zie" met een moeilijke categorie (alleen dingen van metaal, alleen dingen die met M beginnen), tellen hoeveel mensen een bril dragen, de verschillen zoeken tussen twee affiches.
- Papier en pen: boter-kaas-en-eieren, galgje, "het puntjesspel", om beurten samen een monster tekenen.
- Woorden: woordketting, categorieën, een einde verzinnen voor het verhaal van de persoon die net voorbijliep.
- Als het een scherm moet zijn, dan een gekozen en afgebakend scherm: één spel, niet "een tijdje". En liefst van de soort die je met z'n tweeën speelt, niet van de soort waar je naar kijkt.
- Laat het kind het einde van in het begin zien: "we spelen twee spelletjes en dan gaat de gsm weg" werkt veel beter dan "tien minuten", omdat een kind spelletjes kan tellen maar minuten niet kan voelen.
En een regel die meer waard is dan de vijf vorige: wat jij zelf in de wachtkamer doet, is de echte aanbeveling. Als de volwassene de gsm pakt zodra er een gaatje is, leert het kind waarvoor gaatjes dienen.
Ook de stress van de volwassene telt mee
Het schermgebruik van een kind hangt niet alleen af van de regels van het gezin: het hangt af van hoe het met de volwassene gaat die ze toepast. Een studie van de Florida International University bij 822 verzorgers van kinderen van 4 tot 8 jaar, gepubliceerd in het tijdschrift Family Relations en verspreid op 23 augustus 2026, toonde aan dat volwassenen met meer stress vaker naar het scherm grijpen om hun kinderen te kalmeren en minder consequente grenzen hanteren.
De hoofdauteur, Enid Moreira, merkte op dat "de duidelijkste bevinding het gewicht van de stress van de verzorgers was bij beslissingen over digitale media". De studie veroordeelt schermen niet: ze concludeert dat het belangrijker is de kwaliteit van de inhoud te beoordelen dan de tijd mechanisch te verminderen.
Het praktische gevolg is niet glamoureus, maar zeer nuttig: regels moet je ontwerpen voor de slechte dagen, niet voor de goede. Een regel die alleen standhoudt als jij energie hebt, is geen regel maar een goed voornemen. "Twee spelletjes en dan opbergen" overleeft een dinsdag om acht uur 's avonds; "maximaal een uur verantwoord gebruik" niet.
Veelgestelde vragen over schermtijd bij kinderen
Hoeveel schermtijd mag een kind van 7 jaar hebben?
De Spaanse richtlijn is minder dan een uur per dag onder toezicht voor de leeftijdsgroep van 7 tot 12 jaar, volgens het Platform Control Z (27 oktober 2026) en het Plan Digital Familiar van de Spaanse Vereniging voor Kindergeneeskunde. De AAP stelt sinds januari 2026 geen urenlimiet meer vast en vraagt om de inhoud, het gezelschap en wat dat scherm verdringt te beoordelen. In de praktijk: één uur als plafond, en daarbinnen activiteiten met een einde, samen en met een doel.
Klopt het dat de AAP geen maximum van twee uur meer aanbeveelt?
Ja. In haar aanbevelingen van 20 januari 2026 en in de standpuntnota Digital Ecosystems, Children, and Adolescents (Pediatrics, februari 2026) stopte de Amerikaanse Academie voor Kindergeneeskunde met het vaststellen van een vaste urenlimiet voor kinderen vanaf 5 jaar en verving die door het kader van de 5 C's. Dat betekent niet dat schermen onschuldig zijn: hetzelfde document noemt eindeloos scrollen, autoplay en willekeurige beloningen als risicovolle ontwerpen.
Waarom vragen ze nul schermen tot 6 jaar, zelfs op school?
Omdat de leeftijd van 0 tot 6 jaar een cruciale fase is van neurologische rijping op het vlak van aandacht, emotieregulatie en hechting, en zowel de AEP als het Platform Control Z stellen dat er in die periode geen veilige blootstellingstijd bestaat. Daarom breidde Control Z het verzoek op 27 oktober 2026 uit naar de onderwijsinstellingen: een limiet thuis wordt ondermijnd als de school in de kleuterklas een tablet gebruikt.
Hoeveel uur schermtijd hebben kinderen in Spanje?
Gemiddeld 215,5 minuten per dag —187 doordeweeks en 287 in het weekend—, waarbij 69,6 % boven de aanbevolen 120 minuten zit, volgens het rapport van de Gasol Foundation dat in september 2026 werd gepresenteerd op basis van 6.170 deelnemers aan de PASOS-studie. Dat komt neer op ongeveer twee maanden per jaar voor een scherm.
Zijn er gsm-spellen die redelijk zijn voor een kind in de lagere school?
Spellen die aan drie voorwaarden voldoen: ze hebben een vast einde (een spel dat afloopt, zonder feed of beloningen voor terugkomen), ze laten toe samen te spelen en ze trainen iets concreets. Observatie-, woordenschat- of rekenspellen met korte potjes passen; alles met eindeloos scrollen, autoplay of lootboxen niet. Zuki Match is een voorbeeld van het eerste type: spellen van twee minuten die eindigen als de 20 kaarten op zijn en een modus voor twee spelers op hetzelfde scherm.
Telt de tijd op school mee in de dagelijkse limiet?
Ja, in de Spaanse aanbevelingen. Zowel Control Z als de AEP specificeren dat de limiet voor de leeftijdsgroepen 7-12 en 13-16 jaar schooltijd en huiswerk omvat. Dat verandert de rekensom sterk voor een gezin waarvan de school met apparaten werkt: als het kind in de klas al veertig minuten tablet heeft gehad, is de marge thuis minimaal.
Is het beter het scherm in één keer weg te nemen of erover te onderhandelen?
De aanbevelingen van 2026 wijzen op afbakenen en begeleiden, niet op verbieden vanaf de lagere school —behalve in de kleuterklas, waar het advies wel is het te vermijden—. En het is verstandig de regels te ontwerpen met de stressvolste dagen in gedachten: uit de studie van de Florida International University van augustus 2026 bleek dat overbelaste verzorgers minder consequente grenzen hanteren en het scherm vaker als kalmeringsmiddel gebruiken.
Tot slot: kies de activiteit, niet alleen de minuten
De verandering van 2026 is niet dat er meer of minder toestemming is: het is dat de vraag is verschoven van de stopwatch naar de inhoud en het gezelschap. Heb je een kind tussen 4 en 10 jaar, dan zullen de drie vragen —duidelijk einde, samen gebruiken, concrete vaardigheid— je meer helpen dan welk cijfer ook, want je kunt ze toepassen op alles wat het geïnstalleerd heeft, vandaag nog en zonder een rapport te lezen.
En als je een eerste voorbeeld wilt om het criterium vanavond uit te proberen: bij AIsToHire hebben we Zuki Match precies met dat idee gemaakt: een observatie- en visueel geheugenspel voor kinderen met spellen van twee minuten die eindigen wanneer de 20 kaarten op zijn, met een modus voor twee spelers op hetzelfde scherm zodat de gsm aangezicht tot aangezicht wordt gebruikt en niet alleen. Speel het eerste spel samen: het is gratis, het opent in de browser en je hoeft niets te installeren.
Probeer het criterium vanavond uit: speel samen het eerste spel van Zuki Match, twee minuten lang en met een duidelijk einde, gratis en zonder iets te installeren.
Probeer het criterium vanavond uit: speel samen het eerste spel van Zuki Match, twee minuten lang en met een duidelijk einde, gratis en zonder iets te installeren.Lees verder
Alle artikelen bekijken →
Aandachtsspellen voor kinderen: wat echt werkt en hoe je een routine van 5 minuten opzet

Ruziemaken via WhatsApp of het in persoon bespreken: wat de wetenschap zegt over relatieconflicten via berichten

Mindmap, conceptmap en schema: verschillen en wanneer je welke gebruikt
